Kadzidło w liturgii – co właściwie oznacza?

Kadzidło jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów katolickiej liturgii. Jego zapach i unoszący się dym trudno pomylić z czymkolwiek innym. Najczęściej spotykamy je podczas uroczystych Mszy, procesji, adoracji czy pogrzebów. Można więc odnieść wrażenie, że służy przede wszystkim podkreśleniu uroczystego charakteru celebracji.
Jego znaczenie jest jednak znacznie głębsze.
Kadzidło pojawia się już w Starym Testamencie, gdzie było związane z kultem składanym Bogu. W świątyni znajdował się nawet specjalny ołtarz kadzenia, na którym regularnie spalano wonne kadzidło.
Sam dym przypomina także biblijny obłok, który często oznaczał obecność Boga. Obłok prowadził Izraelitów przez pustynię, pojawił się na górze Synaj i wypełnił świątynię Salomona. Był znakiem Boga, który jest blisko człowieka, a jednocześnie pozostaje tajemnicą.
Podobnie jest w liturgii. Dym kadzidła przypomina, że dzieje się w niej coś więcej niż tylko to, co możemy zobaczyć.
Modlitwa wznosząca się do Boga
Najbardziej znane znaczenie kadzidła odnajdujemy w Psalmie 141:
„Niech moja modlitwa będzie stale przed Tobą jak kadzidło”.
Obraz jest bardzo prosty. Tak jak dym unosi się ku górze, tak modlitwa człowieka wznosi się ku Bogu.
Do tego obrazu nawiązuje również Apokalipsa św. Jana. Kadzidło pojawia się tam podczas liturgii niebiańskiej i symbolizuje modlitwy świętych.
To ważne także dla rozumienia Mszy. Kościół wierzy bowiem, że podczas ziemskiej liturgii uczestniczymy w uwielbieniu Boga razem z całym Kościołem – również z aniołami i świętymi.
Kadzidło staje się więc pewnego rodzaju pomostem między tym, co widzialne, a tym, czego nie możemy zobaczyć.
Dlaczego okadzamy ołtarz?
Na początku uroczystej Mszy kapłan może okadzić ołtarz.
Ołtarz nie jest zwykłym stołem. To właśnie na nim sprawowana jest Eucharystia, dlatego od pierwszych wieków chrześcijaństwa otaczano go szczególnym szacunkiem.
Jest również znakiem samego Chrystusa.
Dlatego kapłan całuje ołtarz, dlatego podczas poświęcenia kościoła jest on namaszczany i dlatego podczas liturgii może zostać okadzony.
Kadzidło wyraża tutaj cześć i świętość.
Dlaczego okadzamy Ewangeliarz?
Podczas bardziej uroczystej liturgii przed odczytaniem Ewangelii okadzany jest Ewangeliarz.
Nie chodzi jednak o oddawanie czci samej książce.
Chodzi o Chrystusa obecnego w swoim słowie.
Dlatego podczas Ewangelii wstajemy, dlatego mogą towarzyszyć jej świece i kadzidło, a po jej odczytaniu księga jest całowana.
Wszystkie te gesty przypominają nam, że Ewangelia nie jest tylko opowieścią o wydarzeniach sprzed dwóch tysięcy lat.
Przez swoje słowo Chrystus nadal przemawia do Kościoła.
Dary i ofiara
Kadzidło pojawia się również podczas przygotowania darów.
Kapłan może okadzić chleb i wino, które za chwilę zostaną konsekrowane.
W tym momencie kadzidło ponownie przypomina o modlitwie i ofierze wznoszącej się ku Bogu.
Bo podczas Mszy składamy Bogu nie tylko chleb i wino. Razem z nimi możemy ofiarować również własne życie: pracę, naukę, radości, problemy, cierpienie czy wdzięczność.
Dym unoszący się nad darami staje się więc znakiem całego Kościoła, który zwraca się ku Bogu.
Dlaczego okadzamy kapłana i wiernych?
Po okadzeniu ołtarza okadzany jest celebrans.
Nie oznacza to oddawania czci księdzu jako osobie. Chodzi o jego posługę. Podczas Eucharystii kapłan w szczególny sposób reprezentuje Chrystusa i działa w Jego imieniu.
Ale zaraz potem okadzani są również wierni.
I to jest bardzo ważny gest.
Przypomina, że ludzie zgromadzeni w kościele nie są publicznością oglądającą to, co dzieje się przy ołtarzu.
Przez chrzest wszyscy należymy do Chrystusa i tworzymy Kościół. Święty Paweł nazywa nawet chrześcijan świątynią Ducha Świętego.
Dlatego kadzidło dociera również do ludzi stojących w ławkach.
To prosty znak ich chrześcijańskiej godności.
Kadzidło przed Eucharystią
Szczególne znaczenie ma okadzenie Najświętszego Sakramentu.
Podczas konsekracji, adoracji czy procesji eucharystycznej kadzidło staje się znakiem adoracji Chrystusa.
Kościół wierzy, że Eucharystia nie jest jedynie symbolem czy przypomnieniem Ostatniej Wieczerzy. Chrystus jest w niej rzeczywiście obecny.
Dlatego przed Najświętszym Sakramentem klękamy.
I dlatego używamy kadzidła.
Kadzidło na pogrzebie
Kadzidło pojawia się również podczas pogrzebu, kiedy okadzane jest ciało zmarłego.
Ten gest przypomina o szacunku, jakim chrześcijaństwo otacza ludzkie ciało.
Ciało zmarłego zostało kiedyś obmyte wodą chrztu, przyjmowało Eucharystię i było – jak mówi św. Paweł – świątynią Ducha Świętego.
Chrześcijaństwo wierzy również w zmartwychwstanie ciała.
Dlatego okadzenie zmarłego jest nie tylko znakiem szacunku. Jest także znakiem nadziei.
Śmierć nie jest końcem.
Zapach, który pozostaje
Kadzidło przypomina nam jeszcze o jednej rzeczy.
Liturgia angażuje całego człowieka.
Słyszymy słowo i śpiew. Widzimy świece, szaty i gesty. Klękamy, wstajemy, czynimy znak krzyża. A dzięki kadzidłu pojawia się również zapach.
Nie jest to przypadek.
Chrześcijaństwo wierzy, że świat materialny może prowadzić człowieka do Boga. Bóg sam przecież stał się człowiekiem.
Dlatego w liturgii używamy wody, oleju, chleba, wina, światła – i kadzidła.
Każdy z tych znaków pomaga powiedzieć coś, czego czasami trudno wyrazić samymi słowami.
Kadzidło mówi o modlitwie, obecności Boga, czci, ofierze i świętości.
A święty Paweł dodaje jeszcze jeden piękny obraz. Nazywa chrześcijan „wonnością Chrystusa”.
Można więc powiedzieć, że kadzidło jest także symbolem naszego życia.
Dym pojawia się na chwilę i znika.
Ale jego zapach pozostaje.
Podobnie chrześcijanin powinien pozostawiać po sobie coś z obecności Chrystusa – poprzez dobro, miłość, służbę i sposób, w jaki traktuje drugiego człowieka.
I być może właśnie dlatego kadzidło tak dobrze pasuje do liturgii.
Nie tylko pięknie pachnie.
Przypomina, ku Komu cała liturgia – i całe nasze życie – powinny się wznosić.
