Służenie do Mszy czytanej w rycie dominikańskim
Spis treści
- Podręcznik dla jednego ministranta
- 1. Najpierw zorientuj się przy ołtarzu
- 2. Przygotowanie przed Mszą
- 3. Postawy i ruchy
- 4. Wyjście z zakrystii i dojście do ołtarza
- 5. Przygotowanie kielicha — już na początku
- 6. Modlitwy u stopni ołtarza
- 7. Introit, Kyrie, Gloria i modlitwy
- 8. Lekcja i przeniesienie mszału
- 9. Ewangelia, kazanie i Credo
- 10. Ofertorium i lavabo
- 11. Prefacja i Sanctus
- 12. Kanon i podniesienie
- 13. Pater noster, Agnus Dei i Komunia
- 14. Ablucje i powrót mszału
- 15. Modlitwy końcowe, błogosławieństwo i ostatnia Ewangelia
- 16. Powrót do zakrystii
- 17. Łacina — nauka odpowiedzi
- 18. Karta do powtórzenia przed Mszą
- 19. Plan pierwszych ćwiczeń
- 20. Warianty wymagające osobnej instrukcji
- Źródła i sposób opracowania
Podręcznik dla jednego ministranta
Wydanie robocze do nauki i próby z celebransem. Opracowanie obejmuje zwykłą Mszę czytaną: od przygotowania w zakrystii do uporządkowania paramentów po celebracji. Nie obejmuje Mszy uroczystej, obrzędów Wielkiego Tygodnia, wystawienia Najświętszego Sakramentu ani ceremonii pogrzebowych.
Podstawą opisu czynności ministranta jest historyczny Ceremonies of the Dominican Rite (Nowy Jork, 1877), dodatek „Manner of Serving a Priest at Low Mass”, drukowane s. 155–161. Dla porównania wykorzystano instrukcję Komisji Liturgicznej Prowincji św. Józefa z 2010 r., opisującą porządek z 1962 r., oraz wskazówki o. Augustine’a Thompsona OP. Nie traktujemy wszystkich przepisów wydania z 1877 r. jako aktualnych norm. Przy szczegółach zależnych od wydania ksiąg lub zwyczaju podano osobne uwagi. Przed użyciem podczas celebracji należy uzgodnić te miejsca z kapłanem; tekst nie otrzymał jeszcze recenzji liturgicznej. [1–4]
Jak czytać: K. oznacza kapłana, M. — ministranta. Tłumaczenia polskie służą zrozumieniu odpowiedzi; podczas łacińskiej celebracji odpowiadasz po łacinie. Rozdziały 4–15 prowadzą przez całą Mszę. Rozdział 18 jest kartą powtórkową.
1. Najpierw zorientuj się przy ołtarzu
W podręczniku „lewa” i „prawa” strona oznaczają strony widziane przez ministranta stojącego w nawie twarzą do ołtarza.
| Miejsce | Gdzie się znajduje | Do czego służy w opisanym przebiegu |
|---|---|---|
| Strona Ewangelii | Po twojej lewej | Tu przenosisz mszał przed Ewangelią. |
| Środek | Na osi krzyża ołtarzowego | Tu celebrans sprawuje zasadniczą część Ofiary. |
| Strona lekcji, zwana też stroną epistoły | Po twojej prawej | Tu początkowo stoi mszał; tu podajesz ampułki i posługujesz do lavabo. |
| Kredencja | Stolik w prezbiterium | Tu przygotowujesz przedmioty potrzebne do posługi. |
Kredencja nie zawsze stoi po tej samej stronie. Podczas próby przejdź rzeczywistą drogę od niej do ołtarza. Ustal także, które stopnie są bezpieczne do klęczenia i gdzie odłożyć dzwonek.
2. Przygotowanie przed Mszą
Przyjdź odpowiednio wcześnie. Sprawdź następujące rzeczy:
- Strój: czysta komża i sutanna albo strój przewidziany dla ciebie w danej wspólnocie. Ubiór nie może utrudniać klękania.
- Mszał: właściwa księga, stabilny pulpit i miejsca zaznaczone przez kapłana.
- Ołtarz: przygotowany zgodnie ze wskazaniami celebransa; dla zwykłej Mszy czytanej zapalone dwie świece.
- Ampułki: osobno wino i czysta woda, w ilości wystarczającej również do ablucji.
- Lavabo: naczynie do odbierania wody i czysty ręczniczek.
- Dzwonek: sprawny, ustawiony w zasięgu ręki, poza drogą przejścia.
- Świeca Sanctus: jeżeli jest używana — świeca, bezpieczna zapalarka i gasidło.
- Komunia wiernych: patena komunijna lub inne wyposażenie przewidziane w przyjętym ceremoniale; miejsce odkładania ustalone z kapłanem.
- Pomoc do odpowiedzi: ten podręcznik lub czytelna karta, która nie będzie się zamykać w czasie modlitwy.
Kielich i jego wyposażenie przygotowuje celebrans. Pomagaj według jego wskazówek; nie przesuwaj samodzielnie przygotowanej Hostii ani nie rozkładaj naczyń, których obsługi nie znasz. Historyczny ceremoniał opisuje pomoc ministranta w ubieraniu kapłana i przenoszenie mszału w procesji. Jeśli księga jest już na ołtarzu, ustal, czy masz ją tam pozostawić. [1]
Pięć ustaleń przed pierwszym służeniem
- Z jakiego mszału i porządku rubryk korzysta celebrans?
- Czy zapala się świecę Sanctus i jakie sygnały daje się dzwonkiem?
- Czy będą wierni przystępujący do Komunii i jak wygląda twoja posługa przy nich?
- Jakie obowiązują zwyczaje przy podawaniu przedmiotów, w tym pocałunki ceremonialne?
- Czy po Mszy przewidziano dodatkowe modlitwy i kiedy gasi się świece?
3. Postawy i ruchy
Postawa podstawowa. W opisanym historycznym porządku ministrant zasadniczo klęczy; wstaje do Ewangelii, ostatniej Ewangelii i czynności wymagających ruchu. Jeśli miejscowa instrukcja przewiduje inne postawy, zapisz je przed próbą. Nie zmieniaj ich przypadkowo, naśladując zgromadzenie.
Miejsce podstawowe. Zasadniczo pozostajesz po stronie przeciwnej do mszału. Kiedy mszał jest po stronie lekcji, klęczysz po stronie Ewangelii; po przeniesieniu księgi zmieniasz stronę. Podczas posługi przy ampułkach, lavabo i podniesieniu zajmujesz miejsce właściwe dla danej czynności.
Ukłony. Rozróżniaj skłon głowy, ukłon tułowia i głęboki ukłon. Nie wykonuj ich gwałtownie. Przy przechodzeniu przed środkiem ołtarza podczas Mszy historyczna instrukcja ministranta przewiduje ukłon umiarkowany, również po konsekracji. Nie zastępuj go automatycznie przyklęknięciem zaczerpniętym z innego ceremoniału.
Przyklęknięcia. Przy wejściu i odejściu przyklękasz wraz z kapłanem, jeśli w tabernakulum tego ołtarza jest Najświętszy Sakrament. Jeżeli Go tam nie ma, wykonujesz przewidziany głęboki ukłon. W Ewangeliach naśladujesz przyklęknięcie celebransa w miejscach wskazanych w tekście. Osobnym przypadkiem jest klęknięcie podczas Credo. [1]
Przenoszenie. Księgę z pulpitem trzymaj oburącz, sprawdzając przed podniesieniem, czy nie ześlizgnie się z podstawy. Nie poprawiaj równocześnie stroju. Przechodź przed stopniami, bez przeciskania się za plecami celebransa.
Ręce i uwaga. Gdy niczego nie niesiesz, trzymaj ręce złożone. Odpowiadaj wyraźnie, w tempie kapłana. Jeśli pomylisz słowo lub ruch, wróć spokojnie do właściwego miejsca.
4. Wyjście z zakrystii i dojście do ołtarza
Co robi kapłan: kończy ubieranie, oddaje cześć krzyżowi w zakrystii i wychodzi, niosąc kielich.
Co robisz: pomagasz mu w potrzebnym zakresie, wykonujesz z nim ukłon i idziesz przed nim. Jeżeli niesiesz mszał, trzymaj go stabilnie przed sobą. Przy ołtarzu pozostaw kapłanowi miejsce w środku. Wykonaj z nim odpowiedni akt czci opisany w rozdziale 3.
Po wejściu celebransa ustaw mszał na pulpicie po stronie lekcji, jeżeli nie został tam wcześniej przygotowany. Nie szukaj samodzielnie formularza: miejsca powinny być już zaznaczone. Następnie przejdź do ampułek. [1]
5. Przygotowanie kielicha — już na początku
Sygnał: kapłan po rozłożeniu korporału i odsłonięciu kielicha przechodzi na stronę lekcji.
- Podejdź z ampułkami wina i wody.
- Oddaj celebransowi przewidziony ukłon.
- Podaj najpierw wino w sposób umożliwiający wygodne uchwycenie ampułki.
- Odbierz ampułkę. Przed podaniem wody powiedz Benedicite — „Pobłogosławcie”.
- Kapłan błogosławi wodę słowami In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti.
- Odpowiedz Amen, następnie podaj wodę i odbierz ampułkę.
- Odstaw ampułki i zajmij miejsce po stronie Ewangelii, po lewej stronie celebransa.
Zapamiętaj: wino i wodę do kielicha podajesz teraz. Podczas ofertorium będziesz posługiwał do obmycia rąk.
Msza za zmarłych: historyczny ceremoniał przewiduje podanie wody bez prośby „Benedicite”, ponieważ wody się wtedy nie błogosławi. Pełny przebieg Requiem wymaga osobnego przygotowania; nie sprowadza się do tej jednej różnicy. [1]
6. Modlitwy u stopni ołtarza
Klęczysz po lewej stronie kapłana, na najniższym stopniu; jeśli jest tylko jeden stopień, historyczna instrukcja przewiduje klęczenie na posadzce. Poniższe odpowiedzi należą do własnego porządku dominikańskiego. Nie rozpoczynaj „Introibo ad altare Dei” ani psalmu „Judica me”.
Początek
K. In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti. Amen.
Wykonujesz znak krzyża wraz z kapłanem.
K. Confitemini Domino quoniam bonus.
M. Quoniam in saeculum misericordia ejus.
Znaczenie: „Wysławiajcie Pana, bo jest dobry”. — „Bo na wieki trwa Jego miłosierdzie”.
Po spowiedzi powszechnej kapłana
Kapłan odmawia swoje „Confiteor”. Gdy zakończy prośbą o modlitwę, odpowiadasz:
M. Misereatur tui omnipotens Deus, et dimittat tibi omnia peccata tua, liberet te ab omni malo, salvet et confirmet in omni opere bono, et perducat te ad vitam aeternam.
Znaczenie: „Niech zmiłuje się nad tobą Bóg wszechmogący i odpuści ci wszystkie twoje grzechy, uwolni cię od wszelkiego zła, zachowa i umocni w każdym dobrym dziele oraz doprowadzi cię do życia wiecznego”.
K. Amen.
Spowiedź powszechna ministranta
M. Confiteor Deo omnipotenti, et beatae Mariae semper Virgini, beato Dominico patri nostro, et omnibus Sanctis, et tibi, Pater, quia peccavi nimis cogitatione, locutione, opere et omissione, mea culpa; precor te orare pro me.
Znaczenie: „Spowiadam się Bogu wszechmogącemu, Najświętszej Maryi zawsze Dziewicy, świętemu Dominikowi, ojcu naszemu, wszystkim Świętym i tobie, Ojcze, że bardzo zgrzeszyłem myślą, mową, uczynkiem i zaniedbaniem, z mojej winy; proszę cię o modlitwę za mnie”.
Odmawiaj modlitwę pochylony zgodnie z przećwiczonym sposobem. Nie uderzaj się w piersi przy pojedynczym „mea culpa”. Kapłan wypowiada nad tobą modlitwę „Misereatur…”.
M. Amen.
Po modlitwie kapłana rozpoczynającej się od Absolutionem et remissionem…:
M. Amen.
K. Adjutorium nostrum in nomine Domini.
M. Qui fecit caelum et terram.
Znaczenie: „Wspomożenie nasze w imieniu Pana”. — „Który stworzył niebo i ziemię”. Nie wykonujesz znaku krzyża przy „Adjutorium”. Kapłan podchodzi do ołtarza; pozostajesz na swoim miejscu. [1, 3]
Uwaga o tekście: w źródłach spotyka się różnice w drobnych słowach i spójnikach formuł. Powyżej przyjęto brzmienie krótkiej instrukcji ministranta [3], z ujednoliconą pisownią łacińską. Ostateczną kartę odpowiedzi należy porównać z księgą używaną przez celebransa.
7. Introit, Kyrie, Gloria i modlitwy
Kapłan rozpoczyna modlitwy przy ołtarzu, następnie przechodzi do mszału. Pozostajesz po stronie Ewangelii.
Kyrie — dziewięć wezwań łącznie
| Kolejność | Kto mówi | Tekst |
|---|---|---|
| 1 | K. | Kyrie eleison. |
| 2 | M. | Kyrie eleison. |
| 3 | K. | Kyrie eleison. |
| 4 | M. | Christe eleison. |
| 5 | K. | Christe eleison. |
| 6 | M. | Christe eleison. |
| 7 | K. | Kyrie eleison. |
| 8 | M. | Kyrie eleison. |
| 9 | K. | Kyrie eleison. |
Znaczenie: „Panie, zmiłuj się”; „Chryste, zmiłuj się”. Nie dodawaj dziesiątego wezwania.
Gloria: jeżeli jest przewidziane, kapłan je odmawia; nie jest ono kolejnym dialogiem takim jak Kyrie. Pozostajesz uważny i nie przenosisz jeszcze księgi.
K. Dominus vobiscum.
M. Et cum spiritu tuo. — „I z duchem twoim”.
Na słyszalne zakończenie modlitwy Per omnia saecula saeculorum odpowiadasz Amen. Odpowiadasz na rzeczywiste zakończenia modlitw, bez zgadywania ich liczby. [1]
8. Lekcja i przeniesienie mszału
Kapłan czyta lekcję, a następnie teksty poprzedzające Ewangelię. Po lekcji nie odpowiadasz „Deo gratias”.
Nie przenoś mszału przy pierwszym odejściu celebransa od księgi: przed Ewangelią musi on jeszcze odczytać modlitwy i lekcję. Zaczekaj, aż zakończy teksty przed Ewangelią i przejdzie do środka ołtarza na modlitwę przygotowawczą.
- Wstań i podejdź po mszał.
- Chwyć stabilnie pulpit razem z księgą.
- Zejdź bezpiecznie i przejdź na stronę Ewangelii, wykonując pośrodku przewidziany ukłon.
- Ustaw pulpit tak, aby celebrans mógł wygodnie czytać.
- Zajmij miejsce po stronie lekcji. Stój zwrócony ku czytanej Ewangelii.
Historyczne źródła różnią się szczegółem momentu rozpoczęcia przenosin. W podręczniku przyjęto czytelny sygnał odejścia celebransa do środka po zakończeniu czytań poprzedzających Ewangelię. Przećwicz ten moment z kapłanem. [1, 3]
9. Ewangelia, kazanie i Credo
K. Dominus vobiscum.
M. Et cum spiritu tuo.
K. Sequentia sancti Evangelii secundum N. albo Initium sancti Evangelii secundum N.
M. Gloria tibi, Domine. — „Chwała Tobie, Panie”.
Wykonujesz znaki krzyża wraz z kapłanem: na czole, ustach i piersi; historyczny porządek przewiduje również duży znak krzyża. Stoisz i słuchasz. Jeżeli tekst wymaga przyklęknięcia, wykonujesz je wraz z celebransem.
Na końcu Ewangelii nie dodajesz „Laus tibi, Christe”. Historyczna instrukcja przewiduje znak krzyża i powrót do klęczenia po stronie lekcji. [1]
Kazanie: jeżeli jest wygłaszane, zajmij miejsce wcześniej uzgodnione z kapłanem; nie przenoś mszału bez potrzeby.
Credo: jeżeli występuje, pozostaw mszał po stronie Ewangelii. Na słowa o Wcieleniu — od Et incarnatus est do Et homo factus est — oddajesz cześć wraz z celebransem. W opisanym ceremoniale kapłan klęka na oba kolana; jako klęczący ministrant pozostajesz na kolanach. Nie wprowadzaj tu samodzielnie innego układu postaw. [1]
10. Ofertorium i lavabo
Po Ewangelii lub Credo kapłan odmawia modlitwy związane z ofiarowaniem.
Twoje zadanie: przygotuj ampułkę wody, naczynie do odbierania wody i ręczniczek. Podejdź na stronę lekcji, gdy celebrans jest gotowy do obmycia rąk.
- Wykonaj przewidziany ukłon.
- Ustaw naczynie pod palcami kapłana.
- Polej palce niewielką ilością wody.
- Podaj ręczniczek i odbierz go po użyciu.
- Wykonaj ukłon, odstaw przedmioty i wróć na stronę lekcji.
Nie przynoś ponownie wina do przygotowania kielicha. Został przygotowany na początku.
K. Orate, fratres…
M. Nie odpowiada.
Pozostajesz w modlitewnej ciszy. Nie odmawiasz „Suscipiat Dominus…”. Na słyszalne zakończenie sekrety przed prefacją odpowiadasz „Amen”. [1]
11. Prefacja i Sanctus
| Kapłan | Ministrant | Znaczenie odpowiedzi |
|---|---|---|
| Per omnia saecula saeculorum. | Amen. | Amen. |
| Dominus vobiscum. | Et cum spiritu tuo. | I z duchem twoim. |
| Sursum corda. | Habemus ad Dominum. | Wznosimy je do Pana. |
| Gratias agamus Domino Deo nostro. | Dignum et justum est. | Godne to i sprawiedliwe. |
Przy Sanctus dajesz sygnał dzwonkiem zgodnie z ustalonym sposobem. Jeżeli używa się świecy Sanctus, zapal ją w tym momencie i wróć na miejsce. Historyczny ceremoniał przewiduje tę świecę po stronie lekcji. Współczesne wskazówki o. Thompsona traktują jej użycie zależnie od wyposażenia i praktyki miejsca. [1, 4]
Nie ustalamy jednej liczby uderzeń dzwonka dla wszystkich wspólnot. Przed Mszą ustal, jak długi ma być sygnał przy Sanctus, czy jest osobny sygnał przed konsekracją oraz jak dzwonić przy obu podniesieniach.
12. Kanon i podniesienie
Podczas cichego Kanonu pozostawaj skupiony. Kapłan odmawia własne modlitwy; nie próbuj ich zagłuszać ani kończyć za niego.
Zanim nastąpi konsekracja, podejdź w przećwiczonym momencie na wyższy stopień za kapłanem i uklęknij. Weź dzwonek tak, aby móc go użyć bez sięgania nad stopniami.
Przy podniesieniu Hostii: lekko unieś lewą ręką tył ornatu, a prawą daj ustalony sygnał. Nie ciągnij szaty i nie ograniczaj ruchów kapłana.
Przy podniesieniu kielicha: wykonaj analogiczną posługę. Następnie wróć na miejsce po stronie lekcji i bezgłośnie odłóż dzwonek. [1]
Sygnał przed konsekracją: krótka instrukcja ministranta wskazuje ruch opuszczenia rąk i znak krzyża nad darami; zwraca uwagę, że nie należy oczekiwać rzymskiego gestu wyciągnięcia dłoni nad Hostią i kielichem. To miejsce trzeba najpierw rozpoznać na próbie. Nie dzwoń tylko dlatego, że minęła przewidywana liczba minut. [3]
13. Pater noster, Agnus Dei i Komunia
Na końcowe Per omnia saecula saeculorum po Kanonie odpowiadasz Amen.
Kapłan odmawia Pater noster. Na zakończenie:
K. Et ne nos inducas in tentationem.
M. Sed libera nos a malo. — „Ale nas zbaw ode złego”.
Później:
K. Pax Domini sit semper vobiscum.
M. Et cum spiritu tuo.
Nie dopowiadaj tekstów, których przyjęty porządek nie przewiduje dla ministranta. Wskazówki o. Thompsona przypominają, że nie uderza się w piersi przy Agnus Dei ani przy Domine, non sum dignus. [1, 4]
Jeśli nikt nie przystępuje do Komunii
Zaczekaj na zakończenie Komunii kapłana i jego gotowość do ablucji. Nie rozpoczynaj samodzielnie dodatkowego „Confiteor”.
Jeśli Komunia jest udzielana wiernym
Przyjęty w instrukcji z 2010 r. porządek przewiduje dominikańskie Confiteor przed Komunią świeckich, odpowiedzi Amen na „Misereatur…” i „Absolutionem…”, następnie „Ecce Agnus Dei” i trzykrotne „Domine, non sum dignus”. Nie należy przenosić automatycznie rozwiązań z innych ksiąg. Celebrans ustala dokładny moment rozpoczęcia twojej modlitwy. [2]
Tekst „Confiteor” znajdziesz w rozdziale 6. Gdy kapłan odmawia wskazane modlitwy nad komunikującymi, odpowiadasz „Amen”. Do zrozumienia formuły:
Domine, non sum dignus, ut intres sub tectum meum: sed tantum dic verbo, et sanabitur anima mea.
„Panie, nie jestem godzien, abyś wszedł pod mój dach, lecz powiedz tylko słowo, a będzie uzdrowiona dusza moja”.
Posługa z pateną: jeśli została przewidziana, trzymaj ją pod ustami osoby przyjmującej Komunię, bez dotykania jej twarzy. Nie obracaj pateny pionowo. Po zakończeniu oddaj ją kapłanowi do oczyszczenia. W opisie historycznym z 1877 r. występuje płótno komunijne, natomiast instrukcja z 2010 r. wspomina posługę z pateną. Dlatego sposób posługi musi wynikać z przyjętego wariantu; nie wykonuje się obu rozwiązań naraz. [1, 2]
Jeżeli sam przyjmujesz Komunię, ustal wcześniej miejsce i kolejność. Nie odpowiadasz dodatkowym „Amen” przy samym przyjęciu Hostii w opisanej tradycyjnej formule kapłana, która zawiera już „Amen”. [2]
14. Ablucje i powrót mszału
Ablucje to oczyszczenie kielicha i palców kapłana po Komunii. Podejdź z ampułkami na stronę lekcji, gdy celebrans jest gotowy.
- Przy pierwszej ablucji podaj lub nalej wino według sposobu wskazanego przez kapłana.
- Przy drugiej posługuj winem, a następnie wodą do obmycia palców nad kielichem.
- Nalewaj powoli i zatrzymaj się na znak celebransa. Nie wkładaj szyjki ampułki do kielicha.
- Odstaw ampułki.
- Przenieś mszał z pulpitem z powrotem na stronę lekcji, oddając przewidzianą cześć pośrodku.
- Jeżeli była zapalona świeca Sanctus, zgaś ją.
- Zajmij miejsce po stronie Ewangelii. [1]
Nie myl ablucji z wcześniejszym lavabo. Na lavabo potrzebna była woda do obmycia rąk; teraz posługujesz przy oczyszczeniu po Komunii.
15. Modlitwy końcowe, błogosławieństwo i ostatnia Ewangelia
Przy antyfonie na Komunię i modlitwach po Komunii odpowiadasz na dialogi jak wcześniej:
- Dominus vobiscum — Et cum spiritu tuo.
- Per omnia saecula saeculorum — Amen.
Na rozesłanie:
| Kapłan | Ministrant |
|---|---|
| Ite, missa est. | Deo gratias. |
| Benedicamus Domino — jeśli występuje w przyjętym formularzu i porządku | Deo gratias. |
| Ite, missa est, alleluia, alleluia — gdy tak przewidziano | Deo gratias, alleluia, alleluia. |
Nie wybierasz formuły samodzielnie: odpowiadasz na to, co faktycznie mówi kapłan. Przy błogosławieństwie klęczysz, wykonujesz znak krzyża i odpowiadasz Amen.
Ostatnia Ewangelia
Jeżeli kapłan pozostawia mszał otwarty, ponieważ będzie z niego czytał ostatnią Ewangelię, przenieś go na stronę Ewangelii. Jeśli korzysta z tablicy ołtarzowej, nie przenosisz księgi niepotrzebnie.
Wstań. Odpowiedz na Dominus vobiscum: Et cum spiritu tuo, a po zapowiedzi Ewangelii: Gloria tibi, Domine. Wykonaj odpowiednie znaki krzyża. Przyklęknij wraz z kapłanem w przewidzianym miejscu tekstu — przy zwykłym prologu św. Jana na Et Verbum caro factum est.
Na zakończenie odpowiadasz Deo gratias — „Bogu niech będą dzięki”. To zakończenie różni się od zakończenia Ewangelii w pierwszej części Mszy. [1]
Historyczny ceremoniał dopuszcza gaszenie świec podczas ostatniej Ewangelii; o. Thompson odnotowuje, że nie wszędzie stosuje się tę praktykę. Dla początkującego należy wcześniej ustalić jeden konkretny sposób z kapłanem, aby posługa przy świecach nie kolidowała z odpowiedziami i przyklęknięciem. [1, 4]
16. Powrót do zakrystii
Jeżeli przewidziano dodatkowe modlitwy po Mszy, pozostań do ich zakończenia. Zabierz mszał, chyba że ma zostać na ołtarzu. Zejdź z celebransem i wykonaj z nim właściwy akt czci: przyklęknięcie wobec Najświętszego Sakramentu w tabernakulum lub głęboki ukłon.
Idź przed kapłanem do zakrystii. Pomóż mu zdjąć szaty. Jeżeli zachowuje się opisane w źródle błogosławieństwo zakrystyjne:
M. Benedictus Deus. — „Błogosławiony Bóg”.
K. Pater, et Filius, et Spiritus Sanctus.
M. Amen.
To zwyczaj wymagający wcześniejszego ustalenia. Po zakończeniu uporządkuj kredencję, zgaś pozostałe świece w ustalonym momencie i odłóż szaty. Naczynia oraz bieliznę kielichową pozostaw do obsługi zgodnie z zasadami zakrystii. [1, 4]
17. Łacina — nauka odpowiedzi
Najpierw opanuj krótkie odpowiedzi, następnie dialog prefacji i Kyrie, a na końcu dłuższe modlitwy u stopni ołtarza. Ćwicz z kapłanem lub osobą znającą wymowę używaną we wspólnocie.
W kościelnej wymowie typu włoskiego pomocne są następujące wskazówki:
- ae, oe wymawia się zwykle jak „e”: caelum — w przybliżeniu „czelum”.
- c przed e, i, ae, oe brzmi w przybliżeniu jak „cz”; w pozostałych pozycjach jak „k”.
- qu brzmi jak „kw”: qui — „kwi”.
- ch brzmi jak „k”: Christe — „Kriste”.
- gn brzmi w przybliżeniu jak „ń”: dignus — „dińus”.
- h jest zwykle nieme w odpowiedziach zamieszczonych w tym podręczniku.
Źródło wskazówek wymowy: [5]. To pomoc orientacyjna, nie pełny kurs fonetyki. W różnych środowiskach występują różne tradycje wymowy. Nie zastępuj tekstu łacińskiego zapisem polskim; najważniejsze jest poprawne rozpoznawanie słów i spokojna odpowiedź.
Krótkie odpowiedzi do powtarzania
| Usłyszysz | Odpowiedz |
|---|---|
| Confitemini Domino quoniam bonus. | Quoniam in saeculum misericordia ejus. |
| Adjutorium nostrum in nomine Domini. | Qui fecit caelum et terram. |
| Dominus vobiscum. | Et cum spiritu tuo. |
| Sequentia / Initium sancti Evangelii… | Gloria tibi, Domine. |
| Sursum corda. | Habemus ad Dominum. |
| Gratias agamus Domino Deo nostro. | Dignum et justum est. |
| Et ne nos inducas in tentationem. | Sed libera nos a malo. |
| Pax Domini sit semper vobiscum. | Et cum spiritu tuo. |
| Ite, missa est. | Deo gratias. |
Odpowiedź, której brak jest zamierzony: na „Orate fratres” milczysz. Nie dodajesz odpowiedzi po lekcji ani po głównej Ewangelii. [1]
18. Karta do powtórzenia przed Mszą
- Przed wyjściem: strój, mszał, świece, ampułki, lavabo, dzwonek, ustalenie Komunii.
- Przy ołtarzu: akt czci wraz z kapłanem; mszał początkowo po prawej.
- Przygotowanie kielicha: wino → „Benedicite” → błogosławieństwo wody → „Amen” → woda.
- Modlitwy początkowe: klęczysz po lewej; odpowiedzi dominikańskie; bez uderzenia w piersi przy „mea culpa”.
- Kyrie: dziewięć wezwań łącznie; ostatnie mówi kapłan.
- Modlitwy i lekcja: „Et cum spiritu tuo”, „Amen”; po lekcji bez „Deo gratias”.
- Przed Ewangelią: po zakończeniu poprzedzających tekstów przenosisz mszał na lewo; przechodzisz na prawą stronę.
- Ewangelia: stoisz; „Gloria tibi, Domine”; na końcu bez odpowiedzi słownej.
- Ofertorium: lavabo; nie podajesz ponownie wina do kielicha; na „Orate fratres” milczysz.
- Prefacja: „Amen” → „Et cum spiritu tuo” → „Habemus ad Dominum” → „Dignum et justum est”.
- Sanctus i Kanon: dzwonek i ewentualna świeca; przy podniesieniach dzwonek i lekkie uniesienie ornatu.
- Pater noster: „Sed libera nos a malo”; na „Pax Domini…” — „Et cum spiritu tuo”.
- Komunia wiernych: czynności i modlitwy według uzgodnionego wariantu.
- Ablucje: wino, następnie wino i woda; mszał wraca na prawo; gasisz świecę Sanctus, jeśli była używana.
- Zakończenie: odpowiedzi na modlitwy i rozesłanie; „Amen” na błogosławieństwo.
- Ostatnia Ewangelia: stoisz, odpowiadasz, przyklękasz we właściwym miejscu; na końcu „Deo gratias”.
- Odejście: wspólny akt czci, powrót do zakrystii, pomoc i uporządkowanie.
Karta przypomina przebieg; pełnych modlitw u stopni ołtarza ucz się z rozdziału 6. Nie traktuj karty jako zamiennika pierwszej próby.
19. Plan pierwszych ćwiczeń
Próba pierwsza — bez tekstów: pokaż stronę lekcji i Ewangelii, przejdź drogę do kredencji, przenieś pusty pulpit, przećwicz uklęknięcie i wstanie w stroju.
Próba druga — przedmioty: przećwicz podawanie ampułek, lavabo i ustawienie dzwonka. Do ćwiczenia nalewania użyj zwykłego naczynia i wody; kielicha liturgicznego używaj tylko według wskazówek celebransa.
Próba trzecia — odpowiedzi: przeczytaj dialogi z kapłanem. Zaznacz oddechy w „Misereatur” i „Confiteor”. Wyraźnie przećwicz także miejsca ciszy.
Próba czwarta — całość: przejdź cały przebieg bez sprawowania Mszy, z zaznaczeniem punktów, w których celebrans daje sygnał. Szczególnie sprawdź przenoszenie księgi, dojście do podniesienia i posługę przy Komunii.
Po pierwszej celebracji: zapisz najwyżej kilka rzeczy do poprawy i przećwicz je osobno. Jeśli coś pozostaje niejasne, wskaż konkretny moment zamiast próbować odtwarzać go z pamięci podczas następnej Mszy.
20. Warianty wymagające osobnej instrukcji
- Requiem: zmieniają się teksty i część gestów, w tym błogosławienie wody i zakończenie. Niniejsza karta nie wystarcza do samodzielnego służenia do całej Mszy za zmarłych.
- Formularze z dodatkowymi czytaniami lub „Flectamus genua”: trzeba przećwiczyć dodatkowe modlitwy, odpowiedź „Levate” i związane z nimi postawy według wybranego wydania.
- Komunia braci zakonnych: instrukcja z 2010 r. omawia ją osobno; nie zastępuje jej automatycznie opis Komunii świeckich. [2]
- Przekazanie pokoju przez pacyfikał: o. Thompson opisuje je jako praktykę występującą w niektórych miejscach. Nie wprowadza się go bez wskazania celebransa. [4]
- Wystawienie Najświętszego Sakramentu, obecność biskupa, Wielki Tydzień: wymagają odrębnego ceremoniału.
Źródła i sposób opracowania
[1] Ceremonies of the Dominican Rite, Nowy Jork, 1877. Podstawowe źródło historycznego przebiegu posługi: dodatek „Manner of Serving a Priest at Low Mass”, drukowane s. 155–161, strony pliku PDF 80–83. Rozdziały o Mszy czytanej wykorzystano pomocniczo do orientacji w czynnościach kapłana. Dzieło historyczne w domenie publicznej; opisowe fragmenty podręcznika są autorskim polskim opracowaniem, a nie przekładem całej książki.
[2] Liturgical Commission, Province of St. Joseph, Training Guide for the Priest’s Rubrics for the Low Mass and the Missa Cantata of the Dominican Rite, marzec 2010. Wstęp określa zakres jako porządek z 1962 r. Wykorzystano do porównania początku Mszy oraz rozróżnienia Komunii świeckich i braci; rozdział o Komunii świeckich: drukowane s. 32–34. Nie jest to podręcznik wszystkich ruchów ministranta.
Otwórz instrukcję Komisji Liturgicznej
[3] How to Serve a Low Mass of the Dominican Rite, Rosary Press, Somerset, Ohio, bez daty w konsultowanej kopii. Czterostronicowa instrukcja ministranta: tekst odpowiedzi oraz pomocnicza kontrola sygnałów przenoszenia mszału i posługi przed konsekracją. Przy odczycie skanu należy uważać na błędy OCR. Łacińskie modlitwy tradycyjne przepisano z poprawieniem oczywistych błędów odczytu; nie kopiowano współczesnego przekładu.
Otwórz krótką instrukcję ministranta
[4] Augustine Thompson OP, „Serving Low Mass (a brief summary)”, 30 kwietnia 2008. Wskazówki praktyczne dotyczące różnic wobec dawnego rytu rzymskiego i zwyczajów miejscowych. Wykorzystano uwagi o świecy Sanctus, uderzeniach w piersi, pacyfikale oraz zakończeniu posługi.
[5] Dominican Laity, „Latin Pronunciation”. Pomoc do kościelnej wymowy łaciny typu włoskiego.
Przed opublikowaniem jako instrukcji parafialnej
Celebrans powinien sprawdzić zgodność tekstów modlitw z używaną księgą oraz zaznaczyć przyjęte postawy, sygnały dzwonka, momenty przenoszenia mszału i wariant Komunii. Następnie warto przeprowadzić próbę z początkującym ministrantem. Dopiero po tej kontroli należy oznaczyć opracowanie jako instrukcję przyjętą w konkretnej wspólnocie.
